يار محمد خان سهام الدوله / خاور بى بى شادلو

5

سفر نامه هاى سهام الدولة بجنوردى ( فارسى )

و حيدر قلى خان مورد توجه خاص ناصر الدين شاه بودند . به طورى كه اغلب واليان خراسان به يار محمد خان كه ظاهرا حاكم يكى از شهرهاى حوزهء حكمروائى آن والى بود متوسل مىشدند . قرينه آن ركن الدوله كه در سفر اول يار محمد خان سال 1307 قمرى به اصرار خانهء خود را در تهران جهت پذيرايى مشاراليه در اختيار او گذاشته بود . از متن سفرنامهء يار محمد خان هم روابط حسنه ميان والى خراسان و حاكم زيردست به خوبى احساس مىشود . در دوران حكومت طولانى يار محمد خان سهام الدوله اتفاقات جالبى در آسياى مركزى رخ داد كه به كلى چهرهء سياسى و اجتماعى منطقه را تغيير داد . كشورهاى متعدد آسياى مركزى يكى پس از ديگرى به كام روسيهء تزارى فرو مىرفت . حكومتهاى بخارا و خيوه سقوط كرد و حكام محلى قزاق و تاجيك و قرقيز در قبال حكومت مقتدر روسيهء تزارى تسليم شدند و اراضى آنها به تصرف تزارها درآمد . ناصرالدين شاه در همجوارى روسيه ناچار به واقع‌بينى و قبول قدرت آن دولت شد و از تكرار اشتباه فتحعلى شاه كه منجر به جنگ و انتزاع قفقاز از ايران و عقد قرارداد ننگين تركمن چاى شد پرهيز كرد و با عقد قرارداد آخال با روسها از تجاوز آنها به خراسان پيشگيرى كرد و از اراضى ايران بجز قصبهء فيروزه واقع در جنوب عشق‌آباد و چند قريهء مجاور آن مثل قلعه و گرماب كه با زمينهايى در مرزهاى خراسان و آذربايجان معاوضه شد چيزى كاسته نشد . تحريكات بعدى روسها هم كه مىخواستند به عنوان حمايت از خانزاده‌هاى كرد ناراضى قوا وارد ايران كنند به موقع كشف و جلوگيرى گرديد . قيام ابو الحسن خان زعفرانلو عليه پدرش اميرحسين خان شجاع الدوله حاكم قوچان و سليمان خان شادلو عليه پدرش سهام الدوله و قتل اين دو شخص گوشه‌اى از اين جريان است . پس از مجاور شدن روسيهء تزارى با خراسان و عقد قرارداد آخال و موافقت‌نامه‌هاى بعدى مرزهاى ايران در اين قسمت نسبتا تثبيت و تا اندازه‌اى از تجاوزات وسيع طوايف تركمن به خراسان كاسته شد . ولى باز هم عده‌اى از تركمنهاى ايران كه در شمال بجنورد و گنبد و گرگان اقامت داشتند با كمك تركمنهاى روسيه از قتل و غارت و اسارت مردم بىدفاع دست برنمىداشتند و گو اينكه بازارهاى برده‌فروشى آسياى مركزى از بين رفته بود ، باز براى اخاذى از كسان اسرا و غارت اموال و اغنام و احشام گروه‌گروه به شهرهاى